Ημικρανία: αίτια, συμπτώματα και αντιμετώπιση

Πώς ξεχωρίζει η ημικρανία από τον κοινό πονοκέφαλο

Η τυπική κρίση περιγράφεται ως πόνος μέτριας έως έντονης έντασης, συχνά στη μία πλευρά του κεφαλιού, με σφύζοντα χαρακτήρα. Το στοιχείο που βοηθά περισσότερο στη διάκριση δεν είναι η ένταση αλλά η συμπεριφορά του πόνου: η ημικρανία επιδεινώνεται με τη συνηθισμένη σωματική δραστηριότητα, όπως το ανέβασμα μιας σκάλας, και ωθεί τον ασθενή να αναζητήσει σκοτεινό και ήσυχο δωμάτιο.

Οι κρίσεις συνοδεύονται σχεδόν πάντοτε από κάτι περισσότερο από τον πόνο: ναυτία, έμετο, ενόχληση από το φως και τον θόρυβο, ορισμένες φορές δυσανεξία στις μυρωδιές. Χωρίς αντιμετώπιση μια κρίση μπορεί να διαρκέσει από λίγες ώρες έως δύο ή τρεις ημέρες και συχνά ακολουθεί φάση εξάντλησης και δυσκολίας συγκέντρωσης.

Ο πονοκέφαλος τύπου τάσεως έχει διαφορετικό αποτύπωμα: αμφοτερόπλευρος, θλιπτικός σαν σφιχτή κορδέλα, ήπιας έως μέτριας έντασης, δεν επιδεινώνεται από την κίνηση και δεν συνοδεύεται από έμετο. Αρκετοί ασθενείς αναγνωρίζουν επίσης μια φάση που προηγείται κατά ώρες, με χασμουρητά, έντονη επιθυμία για συγκεκριμένες τροφές ή δυσκαμψία στον αυχένα.

Η αύρα και γιατί αλλάζει τις αποφάσεις

Ένα μέρος των ασθενών βιώνει πριν ή κατά την έναρξη του πόνου παροδικά νευρολογικά συμπτώματα, την αύρα. Η οπτική αύρα είναι η συχνότερη μορφή και εμφανίζεται ως τεθλασμένες γραμμές, λαμπερά σχήματα ή μια τυφλή περιοχή στο οπτικό πεδίο που μεγαλώνει σταδιακά και συνήθως υποχωρεί μέσα σε λιγότερο από μία ώρα.

Υπάρχει και αισθητηριακή αύρα, με μούδιασμα που ξεκινά από το χέρι και ανεβαίνει προς το πρόσωπο, καθώς και διαταραχή του λόγου. Το κρίσιμο χαρακτηριστικό είναι ότι τα συμπτώματα εξαπλώνονται σταδιακά μέσα σε λεπτά, ενώ ένα αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο εγκαθίσταται απότομα, μέσα σε δευτερόλεπτα. Η διάκριση αυτή δεν γίνεται με βεβαιότητα από ερωτηματολόγιο: μια πρώτη στη ζωή αύρα ή μια αύρα με αδυναμία στο ένα ημιμόριο εκτιμάται στο τμήμα επειγόντων περιστατικών.

Η αύρα έχει και δεύτερη πρακτική συνέπεια. Η ημικρανία με αύρα αποτελεί αντένδειξη για τα συνδυασμένα ορμονικά αντισυλληπτικά που περιέχουν οιστρογόνο, λόγω αυξημένου κινδύνου ισχαιμικού εγκεφαλικού επεισοδίου. Αν χρησιμοποιείτε τέτοια μέθοδο και εμφανίσετε αύρα για πρώτη φορά, ενημερώστε ιατρό πριν από την επόμενη συσκευασία. Πληροφορίες για τις διαθέσιμες μεθόδους υπάρχουν στη σελίδα /antisyllipsi/.

Αίτια και εκλυτικοί παράγοντες

Στη βάση της ημικρανίας υπάρχει κληρονομική προδιάθεση και αυξημένη διεγερσιμότητα του νευρικού συστήματος. Η κρίση δεν είναι αποτέλεσμα σφάλματος του ασθενούς: ένας εγκέφαλος με αυτή την προδιάθεση αντιδρά εντονότερα σε μεταβολές που για άλλους περνούν απαρατήρητες.

Οι παράγοντες που πυροδοτούν τις κρίσεις είναι σε μεγάλο βαθμό προσωπικοί, αλλά επαναλαμβάνονται: διαταραγμένος ύπνος, τόσο ο ελλιπής όσο και ο υπερβολικός, παράλειψη γεύματος, αφυδάτωση, αλκοόλ, ορμονικές διακυμάνσεις του κύκλου, τρεμοπαίζον φως και το άγχος. Χαρακτηριστικά, πολλές κρίσεις εμφανίζονται όχι μέσα στην ένταση αλλά αμέσως μετά την ύφεσή της, το Σαββατοκύριακο ή στην αρχή των διακοπών. Στις γυναίκες ένα μέρος των κρίσεων συνδέεται σταθερά με τις ημέρες γύρω από την έμμηνο ρύση και τείνει να ανταποκρίνεται λιγότερο στα απλά παυσίπονα.

Το πιο χρήσιμο εργαλείο πριν από ιατρική επίσκεψη είναι ένα απλό ημερολόγιο: ημερομηνία, διάρκεια, ένταση, τι λάβατε, πόσο βοήθησε και τι προηγήθηκε. Δύο μήνες καταγραφής δίνουν περισσότερη πληροφορία από μια περιγραφή από μνήμης.

Αντιμετώπιση της κρίσης

Η βασική αρχή είναι ότι η αντιμετώπιση ξεκινά νωρίς και σε επαρκή δόση. Ένα παυσίπονο που λαμβάνεται όταν ο πόνος έχει ήδη κορυφωθεί και έχει εγκατασταθεί ναυτία απορροφάται χειρότερα και αποδίδει λιγότερο.

Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται η παρακεταμόλη, με γνωστό στην Ελλάδα σκεύασμα το /farmaka/depon/, και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη όπως η ιβουπροφαίνη, για παράδειγμα το /farmaka/algofren/. Στις κρίσεις που συνδέονται με τον κύκλο χρησιμοποιείται και το μεφαιναμικό οξύ, όπως το /farmaka/ponstan/. Τα αντιφλεγμονώδη επιβαρύνουν το στομάχι, τους νεφρούς και το καρδιαγγειακό σύστημα σε συχνή ή παρατεταμένη χρήση και δεν είναι κατάλληλα για όλους.

Όταν τα παραπάνω δεν επαρκούν, ο ιατρός μπορεί να στραφεί στις τριπτάνες, που δρουν ειδικά στον μηχανισμό της ημικρανίας και χορηγούνται με συνταγή. Η μη ρυθμισμένη αρτηριακή υπέρταση, η στεφανιαία νόσος και το ιστορικό εγκεφαλικού επεισοδίου αποτελούν αντενδείξεις, γι' αυτό η πρώτη χορήγηση προϋποθέτει εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου από ιατρό που εξετάζει τον ασθενή.

Τα συνδυασμένα σκευάσματα με κωδεΐνη, όπως το /farmaka/lonarid/, δεν αποτελούν λύση πρώτης γραμμής, γιατί αυξάνουν τον κίνδυνο πονοκεφάλου από κατάχρηση φαρμάκων και εξάρτησης. Επιπλέον, τα φάρμακα που εμπίπτουν στα ναρκωτικά και στις ψυχοτρόπες ουσίες εξαιρούνται από τη διασυνοριακή συνταγή σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 6 της οδηγίας 2011/24/ΕΕ.

Ο πονοκέφαλος από κατάχρηση φαρμάκων

Υπάρχει ένα παράδοξο που εξηγεί πολλές περιπτώσεις σχεδόν καθημερινού πονοκεφάλου: το ίδιο το φάρμακο της κρίσης γίνεται αιτία του πόνου, όταν λαμβάνεται πολύ συχνά και για μεγάλο διάστημα.

Ως κατώφλι αναφέρεται συνήθως η λήψη τριπτανών, συνδυασμένων παυσίπονων ή οπιοειδών περισσότερες από δέκα ημέρες τον μήνα, ή απλών παυσίπονων περισσότερες από δεκαπέντε ημέρες τον μήνα, για αρκετούς μήνες. Δεν πρόκειται για απόλυτο κανόνα αλλά για σημείο στο οποίο η εικόνα πρέπει να επανεκτιμηθεί.

Το μοτίβο είναι αναγνωρίσιμο: ο πόνος γίνεται σχεδόν καθημερινός, εμφανίζεται ήδη από το πρωί, το φάρμακο αποδίδει όλο και λιγότερο και η δόση ανεβαίνει. Η αντιμετώπιση περνά από τη διακοπή του υπεύθυνου σκευάσματος υπό ιατρική φροντίδα, επειδή τις πρώτες ημέρες τα συμπτώματα συνήθως επιδεινώνονται πριν βελτιωθούν. Η διακοπή δεν γίνεται μόνοι σας όταν στη μέση υπάρχουν οπιοειδή ή κατασταλτικά φάρμακα.

Πότε τίθεται θέμα προληπτικής αγωγής

Η προληπτική αγωγή δεν απευθύνεται σε όποιον έχει περιστασιακή κρίση. Τίθεται θέμα όταν οι κρίσεις είναι συχνές, όταν ακυρώνουν εργάσιμες ημέρες, όταν η αντιμετώπιση της κρίσης δεν αποδίδει ή όταν χρησιμοποιείται υπερβολικά συχνά.

Χρησιμοποιούνται φάρμακα από διαφορετικές κατηγορίες, τα περισσότερα με άλλη βασική ένδειξη: ορισμένοι βήτα αναστολείς, ένας αποκλειστής των υποδοχέων της αγγειοτενσίνης, ορισμένα αντιεπιληπτικά, η αμιτριπτυλίνη και η φλουναριζίνη. Τα νεότερα φάρμακα που στοχεύουν το πεπτίδιο CGRP χορηγούνται με ένεση και συνταγογραφούνται από ειδικό ιατρό. Στις γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας η τοπιραμάτη και το βαλπροϊκό απαιτούν ιδιαίτερη προσοχή, γιατί συνδέονται με κίνδυνο για το έμβρυο, και η χορήγησή τους προϋποθέτει συζήτηση για αξιόπιστη αντισύλληψη.

Η προληπτική αγωγή χρειάζεται χρόνο. Η δράση της αξιολογείται μετά από εβδομάδες και η απόφαση για συνέχιση ή αλλαγή βασίζεται στο ημερολόγιο κρίσεων. Οι εγκεκριμένες πληροφορίες κάθε σκευάσματος δημοσιεύονται από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων και τον Εθνικό Οργανισμό Φαρμάκων.

Πότε ο πονοκέφαλος δεν επιτρέπει αναμονή

Υπάρχουν εικόνες στις οποίες ο πονοκέφαλος δεν είναι ημικρανία αλλά σύμπτωμα άλλης, επείγουσας κατάστασης. Σε αυτές δεν συμπληρώνετε φόρμα και δεν περιμένετε: απευθύνεστε άμεσα σε τμήμα επειγόντων περιστατικών ή καλείτε το ΕΚΑΒ.

Τέτοιες εικόνες είναι ο πονοκέφαλος που φτάνει στη μέγιστη έντασή του μέσα σε δευτερόλεπτα και περιγράφεται ως ο χειρότερος της ζωής, ο πονοκέφαλος με πυρετό και δυσκαμψία του αυχένα, ο πονοκέφαλος με σύγχυση, σπασμό, διαταραχή ομιλίας ή αδυναμία στο ένα ημιμόριο, καθώς και κάθε πονοκέφαλος μετά από τραυματισμό στο κεφάλι.

Χρειάζεται επίσης ιατρική εκτίμηση χωρίς καθυστέρηση ένας πονοκέφαλος που εμφανίζεται για πρώτη φορά μετά τα πενήντα, που επιδεινώνεται σταθερά από εβδομάδα σε εβδομάδα ή που σας ξυπνά τη νύχτα με έμετο, όπως και κάθε νέος πονοκέφαλος σε ασθενή με καρκίνο ή ανοσοκαταστολή. Στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό, νέος ή ασυνήθιστα έντονος πονοκέφαλος με αυξημένη πίεση, οίδημα ή θολή όραση εξετάζεται σε νοσοκομείο χωρίς αναβολή, γιατί μπορεί να σχετίζεται με προεκλαμψία.

Τι μπορεί και τι δεν μπορεί να γίνει εξ αποστάσεως

Η υπηρεσία μας λειτουργεί με ιατρικό ερωτηματολόγιο: συμπληρώνετε μια φόρμα και ο ιατρός την αξιολογεί ασύγχρονα. Δεν υπάρχει βιντεοκλήση, δεν υπάρχει τηλεφωνική επικοινωνία και δεν υπάρχει συνομιλία σε πραγματικό χρόνο. Δεν γίνεται νευρολογική εξέταση και δεν μετράται αρτηριακή πίεση.

Ο ιατρός που αξιολογεί τα αιτήματα είναι ο Damian Wojno, με αριθμό άδειας PWZ 3211301. Ο ιατρός δεν είναι μέλος ελληνικού Ιατρικού Συλλόγου· ασκεί το επάγγελμα βάσει άδειας που εκδόθηκε στην Πολωνία. Ο φορέας της υπηρεσίας είναι η MEDINOW Sp. z o.o., με έδρα στο Olsztyn της Πολωνίας.

Το έγγραφο που λαμβάνετε είναι διασυνοριακή συνταγή σε αρχείο PDF, που αποστέλλεται με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Τα στοιχεία που πρέπει να φέρει ορίζονται στο παράρτημα της εκτελεστικής οδηγίας 2012/52/ΕΕ και η αναγνώρισή της σε άλλο κράτος μέλος στηρίζεται στο άρθρο 11 της οδηγίας 2011/24/ΕΕ. Δεν υπάρχει κωδικός PIN και δεν έχουμε πρόσβαση στο εθνικό σύστημα ηλεκτρονικής συνταγογράφησης: η συνταγή δεν καταχωρίζεται στην άυλη συνταγογράφηση και δεν συνδέεται με ΑΜΚΑ. Την απόφαση για τη χορήγηση τη λαμβάνει ο φαρμακοποιός, ο οποίος ελέγχει τα υποχρεωτικά στοιχεία και έχει το δικαίωμα να αρνηθεί την εκτέλεση.

Για την ημικρανία η διαφορά είναι σαφής: πρώτη διάγνωση δεν τίθεται από φόρμα. Αν έχετε ήδη διάγνωση και σταθερή αγωγή από ιατρό που σας παρακολουθεί, η /ananeosi-syntagis/ αφορά την ανανέωση υπάρχουσας θεραπείας και κοστίζει 23,90 €, με προαιρετική προσαύξηση προτεραιότητας 8,90 €. Η αμοιβή καλύπτει την ιατρική αξιολόγηση: αν ο ιατρός δεν εγκρίνει τη συνταγή για ιατρικούς ή νομικούς λόγους, η αμοιβή επιστρέφεται, ενώ αν ζητήσει έγγραφα έχετε τουλάχιστον 7 ημέρες για να τα στείλετε και, αν η υπόθεση δεν ολοκληρωθεί, κλείνουμε το αίτημα και επιστρέφουμε ολόκληρο το ποσό.